Samenhang

Earth as seen by HubbleAan het einde van vorig jaar, een eeuwigheid geleden die nog maar vier maanden blijkt te beslaan, las ik in de Volkskrant een interview met hoogleraar milieukunde en medeoprichter van het Sustainable Finance Lab, Klaas van Egmond. Het ging over zijn boek, Homo Universalis, en over de jaren twintig van de vorige eeuw, want die zaterdagkrant was daaraan gewijd.

Waarom ik een interview uit december 2019, een hele wereld geleden, aanhaal, vraag je? Nou: het interview, zowel als het boek, is het lezen meer dan waard en de inhoud van beide kan een waardevolle bijdrage zijn aan de huidige politieke en sociaal-maatschappelijke discussie. Nee, niet die over COVID-19 en de momenteel geldende maatregelen tegen de verspreiding van het virus (hoewel ik denk dat Van Egmond best zinnige dingen kan zeggen over het langzamerhand terugdraaien van die maatregelen). Maar discussies die vóór COVID-19 en alle ellende daaromtrent gevoerd werden, en in de toekomst sowieso weer gevoerd moeten worden: over bijvoorbeeld klimaatverandering, populisme, migratie en het huidige financiële bestel.

Van Egmond stelt dat uitspraken als ‘de Eerste Wereldoorlog veroorzaakte de crisis, en die veroorzaakte de Tweede Wereldoorlog’ te mechanistisch zijn. Hij zegt dat de aanleiding in veruit de meeste gevallen zit in de basisbehoeften: “De Franse Revolutie is getriggerd door hongersnood. De oorlog in Syrië is getriggerd door droogte.” Van Egmond beweert naar aanleiding daarvan dat er grote onderstromingen zijn, waarmee hij bedoelt dat vooral de tijdgeest bepaalt wat voor gevolgen bepaalde aanleidingen hebben.

Op het moment hoor je veel dat de huidige COVID-crisis een gigantische economische recessie tot gevolg zal hebben, en dat we in het ergste geval weer holbewoners worden. Dezelfde geluiden hoorde je ook tijdens de financiële crisis van 2008 tot 2014. Even los van dat ik niet verwacht dat we holbewoners zullen worden in de komende tijd, is het ook nog maar de vraag hoe een eventuele komende recessie zal uitpakken en wat de gevolgen zullen zijn.

De voorspellingen die experts, columnisten en andere gegadigden doen zijn over het algemeen gestoeld op ervaringen uit het verleden, die vervolgens worden geprojecteerd op de toekomst. Maar de toekomst is voor alles en iedereen koffiedik kijken. Helemaal als je beseft dat de ene toekomst de andere niet is. De komende recessie is niet de vorige recessie. De huidige crisis is niet de vorige crisis. Deze pandemie is niet de vorige pandemie, of de pandemie die daarvoor kwam.

In het artikel in de Volkskrant zegt Klaas van Egmond dat het onze maatschappelijke doelstelling zou moeten zijn dat wij ons bewuster worden van onszelf en onze omgeving. “Alle problemen die we nu hebben,” stelt hij, “hebben te maken met een gebrek aan bewustzijn; we zijn te dom om te snappen dat alles met elkaar samenhangt.” Vandaar dat het ons collectief ook maar niet lukt een visie te ontwikkelen, zowel voor het klimaat als voor de vluchtelingen als voor de financiële problemen en ongelijkheid in de wereld, om er maar drie uit te pikken, die leidt tot blijvende oplossingen die voor iedereen acceptabel en bereikbaar zijn. Het enige waar wij (ik scheer de mensheid voor het gemak even over één kam) over het algemeen mee bezig zijn, is dat alles groter moet. Een groter huis, een grotere auto, een grotere reis tijdens de vakantie, een grotere uitkering aan de aandeelhouders, een grotere economie, een nog grotere economie, en een nog grotere. Maar het kan helemaal niet meer groter.

De beste plaats om te beginnen met bedenken welke kant het dan op moet, als het niet groter kan, is in de financiële sector. In het geld. We hebben onze wereldwijde financiën zo ingericht, dat geld alleen maar stroomt naar de plaats waar het grootste rendement te halen valt, dus waar je weinig naartoe hoeft te brengen om er veel uit te kunnen halen. Daarvan worden kwetsbare mensen en gebieden het slachtoffer – het kost niks om het regenwoud af te branden, maar het vlees van de runderen die je er vervolgens laat rondlopen (en die een niet te verwaarlozen bijdrage leveren aan de uitstoot van broeikasgassen) brengt veel geld in het laatje. En de hele wereld is te koop tegenwoordig, dus er kan, bijvoorbeeld, heel veel natuur vernietigd worden om duur te verkopen soja en palmolie te verbouwen, wanneer iemand maar de centjes heeft om een stuk land te kopen.

Daarnaast moeten we er echt eens bij stilstaan dat het misschien helemaal geen ramp is om geen economische groei te hebben. Met als belangrijkste reden dat het gewoon niet meer kan: we maken ons leefgebied (zijnde de planeet waar we nou eenmaal op zitten en waar we er maar eentje van hebben) onherstelbaar stuk wanneer we willen dat de economie maar blijft groeien. Van Egmond zegt daarover: “We moeten naar een stationaire economie.” Een economie die niet groeit, dus. En daarvoor moet de manier waarop wij denken radicaal veranderen.

We hebben nogal een taak, lieve mensen die op dit moment leven op deze prachtige aarde. En dan heb ik het niet eens over dat we ‘alleen samen corona onder controle krijgen’. De uitdagingen die er al lagen, zijn er na de COVID-crisis nog altijd – wellicht zelfs nog uitvergroot. We hebben niet veel tijd meer om te handelen om de toekomst van onze soort op deze planeet veilig te stellen. En het is een heidens karwei waar we echt allemaal een serieuze bijdrage aan moeten (ja, moeten!) leveren. Maar medemensen, volgens mij kunnen we dat met z’n allen best. De mensheid vindt al honderden jaren oplossingen in moeilijke tijden, dat zit in onze aard en we hebben er ook niet voor niets de hersenen voor. Het is alleen zaak om niet geld (of de economie), maar iets simpels als leefbaarheid centraal te stellen in onze gezamenlijke toekomst. En ons er eindelijk van bewust te worden dat alles, maar dan ook alles, met elkaar samenhangt.

Over Jackles

Filosoferende fantast.
Dit bericht werd geplaatst in Bericht, Filosofie, Inspiratie, Media, Nieuws, Persoonlijk, Politiek, Random writings, Schrijfsels en getagged met , , , . Maak dit favoriet permalink.

Een reactie op Samenhang

  1. Brian zegt:

    Het doe me aan een aantal documentaires denken.. Vooral aan Zeitgeist addendum, over het Venus Project en het monetaire systeem waar we op het moment in vast lijken te zitten

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s